ZRÓŻNICOWANY WPŁYW WYDATKÓW

Zróżnicowany jest też wpływ wydatków o różnym charakterze na stan fi­nansów publicznych w kolejnych latach. Z tego powodu konieczne jest np. dokładne śledzenie wydatków osobowych (zwłaszcza mających charakter stałych wynagrodzeń) oraz wydatków inwestycyjnych, najsilniej oddziału­jących na finanse publiczne w kolejnych latach. Numery paragrafów są czterocyfrowe. Pierwsze trzy cyfry określają typ wydatku, a cyfra czwarta — sposób jego finansowania. Łącznie klasyfika­cja paragrafowa obejmuje obecnie 208 rodzajów wydatków.Wprowadzenie pojęcia grupy paragrafów powoduje, że klasyfikacja pa­ragrafowa staje się — podobnie do klasyfikacji działowo-rozdziałowej — dwupoziomowa.Numery paragrafów zostały ustalone dość niezgrabnie. Klasyfikację pa­ragrafową można łatwo poprawić przez:podział grupy IV na dwie grupy, obejmujące odpowiednio:własne wydatki majątkowe,dotacje inwestycyjne,co w zasadniczy sposób ułatwiłoby analityczne oddzielenie wydatków o charakterze transferów wewnętrznych (grupy I, IVb i V) od ostatecznych wydatków sektora finansów publicznych (grupy II, III, IVa, VI i VII);ustalenie numerów paragrafów w taki sposób, by pierwsza cyfra nu­meru paragrafu identyfikowała grupę paragrafów.

KRAJOWA SZKOŁA ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ

Krajowa Szkoła Administracji Publicznej (KSAP) została utworzona na podstawie uchwały nr 74 Rady Ministrów z 30 maja 1990 r., a na mocy ustawy z 14 czerwca 1991 r. o Krajowej Szkole Administracji Publicznej uzyskała status państwowej jednostki organizacyjnej posiadającej osobo­wość prawną.Głównym zadaniem KSAP jest kształcenie i przygotowywanie do służ­by publicznej urzędników służby cywilnej oraz kadr wyższych urzędników administracji.Statut KSAP nadany w drodze rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 7 października 1999 r. określa ustrój i organizację, zakres działania, za­sady kształcenia, prawa i obowiązki słuchaczy. Prezes Rady Ministrów spra­wuje nadzór nad Szkołą w zakresie zgodności jej działania z przepisamiustawowymi i statutem. Jest on organem powołującym i odwołującym Dy­rektora KSAP.KSAP prowadzi działalność dydaktyczną w formie:.kształcenia słuchaczy,szkoleń dla członków korpusu służby cywilnej oraz kadr wyższych urzędników administracji.

ŚRODKI FUNDUSZU LEŚNEGO

Większość środków Funduszu Leśnego przeznaczana jest na wyrówny­wanie niedoborów nadleśnictw powstających przy realizacji zadań gospo­darki leśnej. Ze środków Funduszu finansowane są także inne zadania, takie jak np.:sporządzanie planów urządzenia lasu,tworzenie infrastruktury niezbędnej do prowadzenia gospodarki leśnej, badania naukowe,wspólne przedsięwzięcia jednostek organizacyjnych Lasów Pań­stwowych.Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe zobowiązane jest do sporządzania corocznie sprawozdania finansowo-gospodarczego ze swojej działalności oraz raportu o stanie lasów. Ustawa nie przewiduje zatwierdzania tych dokumentów. Informacja o stanie lasów oraz o realizacji krajowego progra­mu zwiększania lesistości jest przedkładana w Sejmie przez Radę Ministrów.

ŚRODKI FUNDUSZU KOŚCIELNEGO

Departament ten zajmuje się obsługą Funduszu Kościelnego. Statut przewiduje również powołanie organów opiniodawczych w zakresie dysponowania środkami Funduszu przez Kościół katolicki oraz inne kościoły i związki wyznaniowe.Jedynym źródłem finansowania Funduszu są dotacje z budżetu państwa. Ustawa budżetowa na rok 2006 przewiduje wydatki Funduszu Kościelnego w wysokości 93,7 min zł.Fundusz Kościelny nie jest wyodrębnioną jednostką — środki w budże­cie państwa przeznaczane na Fundusz nie są traktowane jako dotacja dla Funduszu, lecz jako wydatki budżetowe. Można więc powiedzieć, że Fun­dusz Kościelny to po prostu nazwa jednego z rodzajów wydatków budżetu państwa.Środki Funduszu przeznaczane są głównie na:opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne duchow­nych,odbudowę, konserwację i remonty obiektów sakralnych o wartości zabytkowej,działalność charytatywno-opiekuńczą.

JEDNOSTKI WIELONARODOWE MON

Wielonarodowy Korpus Północno-Wschodni został utworzony na mocy konwencji między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej, Rządem Królestwa Danii i Rządem Republiki Federalnej Niemiec, sporządzonej w Szczecinie 5 września 1998 r.. W skład Korpusu weszły trzy dywizje:duńska Jutlandzka Dywizja Zmechanizowana (18 tys. żołnierzy),niemiecka 14 Dywizja Grenadierów Pancernych (19 tys. żołnierzy),polska 12 Szczecińska Dywizja Zmechanizowana (12 tys. żołnierzy).Do zadań Korpusu należy planowanie i działanie na rzecz wspólnych celów obronnych zgodnie z postanowieniami Traktatu Północnoatlantyckie­go oraz udział w wielonarodowych operacjach mających na celu rozwiązy­wanie sytuacji kryzysowych. Korpus przygotowany jest też do wspierania misji humanitarnych i ratowniczych.Dowództwo Korpusu stacjonuje w Szczecinie. Stanowiska dowódcy i jego zastępcy oraz szefa sztabu są obsadzane przez poszczególne państwa na okresy trzyletnie na zasadzie rotacji.

ELEMENTY SKŁADOWE KORPUSU

Struktura organizacyjna dowództwa korpusu jest bardzo oszczędna — w czasie pokoju działa tylko sztab Wielonarodowego Korpusu Północno- -Wschodniego (ok. 180 osób, w tym trzech generałów oraz sześciu pułkow­ników), a jego dywizje, pozostając w dotychczasowych miejscach stacjono­wania, podlegają dowództwom narodowym. Koszty działalności sztabu obciążają Polskę, Niemcy i Danię.Elementy składowe Korpusu finansowane są z Wielonarodowego Bu­dżetu. Aktywa finansowane z Wielonarodowego Budżetu są wspólną wła­snością państw uczestniczących. Konwencja stanowi, iż do administracji i gospodarki finansowej Korpusu stosuje się przepisy obowiązujące w NATO, jeżeli umawiające się strony nie postanowią inaczej.Wykonanie Wielonarodowego Budżetu i wielonarodowych rozliczeń jest co roku kontrolowane przez właściwe krajowe instytucje kontrolne na zasadzie rotacji. Niezależnie od kontroli rotacyjnej krajowe instytucje kon­trolne mogą zażądać wszystkich informacji, które uznają za konieczne do dokonania kontroli udziałów narodowych.

W KSIĘGACH INWENTARZOWYCH

Po trzecie, w księgach inwentarzowych jednostek i zakładów budżeto­wych ujmuje się składniki majątkowe stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, nieodpłatnie oddane danej jednost­ce (lub zakładowi) w użytkowanie. Jednostki i zakłady budżetowe nie mają obowiązku sporządzania, bada­nia i ogłaszania pełnych sprawozdań finansowych. Ustawa o rachunkowo­ści zawiera, co prawda, upoważnienie dla Ministra Finansów do rozszerze­nia obowiązku badania i ogłaszania sprawozdań (ciążącego na spółkach innych osobach prawnych) na instytucje sektora publicznego, lecz upo­ważnienie to nie zostało jak dotąd wykorzystane.W ustawie o finansach publicznych zawarto natomiast (w art. 12 ust. 3, poświęconym środkom zapewnienia jawności finansów publicznych) stwierdzenie, iż jednostki należące do sektora finansów publicznych są zo­bowiązane do udostępniania „corocznych sprawozdań dotyczących finan­sów i działalności”. Nie jest jasne, dlaczego wymóg udostępniania sprawoz­dań ograniczono do sprawozdań rocznych.

RACHUNKOWOŚĆ FUNDUSZY I AGENCJI

Wiążą je również przepisy dotyczące badania sprawozdań finansowych i ich ogłaszania. Oznacza to, że większość wymienionych powyżej państwo­wych i komunalnych osób prawnych jest zobowiązana do sporządzania, poddawania badaniu i ogłaszania rocznych sprawozdań finansowych, obejmujących, zgodnie z art. 45 ust. 2 ustawy o rachunkowości:bilans,rachunek zysków i strat,informację dodatkową, zawierającą nieujęte w wyżej wymienionychdokumentach informacje niezbędne dla rzetelnego i jasnego przedsta­wienia sytuacji majątkowej i finansowej jednostki,sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych.Powadzenie rachunkowości przez osoby prawne zaliczane do sektora publicznego na ogólnych zasadach określonych w ustawie o rachunkowości powoduje pewne komplikacje przy próbach zestawienia zbiorczych, skon­solidowanych zestawień finansowych dotyczących całego sektora publicz­nego

DZIAŁOWO- ROZDZIAŁOWA KLASYFIKACJA WYDATKÓW

Dwupoziomowa klasyfikacja działowo-rozdziałowa wydatków za kry­terium podziału przyjmuje rodzaj działalności finansowanej danym wydat­kiem. Pozwala więc ona wyróżnić klasyfikacyjnie np. wydatki na obronę narodową, na transport, na szkolnictwo wyższe. Wyróżnione w klasyfikacji podstawowe rodzaje działalności nazywa się działami klasyfikacji budżetowej. Działów jest obecnie 33, oznacza się je symbolami trzycyfrowymi.Odrębnego komentarza wymagają na przedstawionej powyżej liście dzia­łów dwie pozycje: dział 756 „Dochody od osób prawnych, od osób fizycznych i od innych jednostek nieposiadających osobowości prawnej” oraz dział 758 „Różne rozliczenia”. Działy te nie odpowiadają żadnym obiektom klasyfika­cyjnym z Polskiej Klasyfikacji Działalności, a zostały wprowadzone w tym ce­lu, by w prosty sposób ująć w klasyfikacji działowej operacje, które nie są związane z żadną konkretną działalnością.

ISTOTA STRUKTURY PARAGRAFOWEJ

Gdy analizujemy sektor finansów publicznych jako system, którego za­sadniczą funkcją jest wykonywanie określonych zadań publicznych, struk­tura działowa, określająca podział dostępnych środków pomiędzy różne ro­dzaje zadań, będzie najważniejsza. Znajduje to zresztą wyraz w formalnych zasadach prowadzenia gospodarki budżetowej. Paragrafowa struktura wy­datków budżetowych jest jednak również istotna — i to z kilku przyczyn. Po pierwsze, klasyfikacja paragrafowa pozwala na wyraźne oddzielenie wydatków ponoszonych na utrzymanie instytucji publicznych od wydatków o charakterze transferowym (redystrybucyjnym). Dzięki klasyfikacji paragra­fowej możemy więc ustalić, jak tanie (albo jak drogie) jest nasze państwo.Po drugie, różne rodzaje wydatków publicznych w różny sposób od­działują na całą gospodarkę. Istotne znaczenie ma np. relacja wydatków pła­cowych (generujących popyt konsumpcyjny) do wydatków inwestycyjnych.

KLASYFIKACJA ROZDZIAŁOWA W PRAKTYCE

Dla wszystkich działów — poza działem 756, w którym klasyfikowana jest większość dochodów JST — dochody klasyfikuje się do odpowiedniego działu i rozdziału zgodnie z charakterem działalności, z którą związany jest dany rodzaj dochodów. Natomiast w dziale 756 („Dochody od osób prawnych, od osób fizycznych i od innych jednostek nieposiadających osobo­wości prawnej oraz wydatki związane z ich poborem”) rozdziały odpowia­dają rodzajom dochodów, a nie rodzajom działalności. W praktyce klasyfi­kacja rozdziałowa jest więc raczej nieprzydatna i przy analizie dochodów wystarczy ograniczyć się do klasyfikacji według działów i paragrafów. 

NAJWAŻNIEJSZA W PRAKTYCE

W praktyce najważniejsza jest więc klasyfikacja paragrafowa, wskazu­jąca na rodzaj (tytuł) dochodu. Najważniejsze paragrafy dochodowe wystę­pujące w budżecie państwa i budżetach jednostek samorządu terytorialnego, opisujące dochody Bardzo rozbudowana jest paragrafowa klasyfikacja dochodów transfe­rowych, czyli dochodów jednostek sektora finansów publicznych pochodzą­cych od innych jednostek tego sektora. Warto zapamiętać, że numerami od 201 do 300 oznaczono transfery finansujące wydatki bieżące, a numerami zaczynającymi się od cyfry 6 — transfery finansujące wydatki inwestycyj­ne. Dla przykładu w tabeli poniżej przedstawiono mały wycinek paragrafo­wej klasyfikacji transferów — paragrafy opisujące dotacje podmiotowe. Klasyfikacja działowo-rozdziałowa dochodów jest dość zawikłana.

KLASYFIKACJA DOCHODÓW

Pozornie bardzo podobna do klasyfikacji wydatków klasyfikacja docho­dów zbudowana jest inaczej i mniej czytelnie. Dochody publiczne klasyfikowane są według działów (a wewnątrz dzia­łów — według rozdziałów) oraz według paragrafów, przy czym:dział i rozdział określają rodzaj działalności, z której pochodzi danydochód,paragraf określa rodzaj dochodu, np. konkretny rodzaj podatku albo opłaty.Czytelność układu klasyfikacyjnego dochodów zakłóca fakt, iż wszyst­kie dochody podatkowe (i znaczna część dochodów niepodatkowych) klasy­fikowane są w tym samym dziale 756 „Dochody od osób prawnych, od osób fizycznych i od innych jednostek nieposiadających osobowości prawnej” oraz wydatki związane z ich poborem, co powoduje, że z klasyfikacji do­chodów podatkowych nie da się odczytać rodzaju opodatkowanej działalno­ści. Słabością klasyfikacji dochodów jest i to, że nie widać wyraźnej różni­cy między klasyfikacją rozdziałową i paragrafami.

IDEA WYRÓŻNIENIA WYDATKÓW

Ostatnia cyfra numeru paragrafu określa sposób finansowania danego wydatku.Idea wyróżnienia wydatków finansowanych z różnych źródeł jest zrozu­miała, lecz jej praktyczna realizacja — dość skomplikowana i dająca wątpli­we rezultaty. Najlepiej widać to na przykładzie finansowania wydatków na projekty wspierane środkami funduszy strukturalnych UE. Są one najpierw finansowane w całości ze środków krajowych, a proporcje finansowania krajowego i finansowania środkami UE można precyzyjnie ustalić dopiero po rozliczeniu całości projektu i otrzymaniu tzw. płatności końcowej. Przy dokonywaniu wydatku nie można więc ustalić, jakiej części wydatku nale­ży przypisać paragraf z ostatnią cyfrą „8”, a jakiej — z końcową cyfrą „9 . Mimo to wydatek ten musi być od razu ujęty w księgach rachunkowych z pełnym, czterocyfrowym numerem paragrafu.